Foster, Marx’ın Epikür üzerine doktora tezini inceledi
Yeni kitap, Marx’ın antik materyalizmle ilişkisini ve Epikür’ün doğa felsefesinin düşüncesindeki etkisini ele alıyor.

ABD’li Marksist düşünür ve Monthly Review editörü John Bellamy Foster’ın “Breaking the Bonds of Fate: Epicurus and Marx” adlı kitabı, Karl Marx’ın antik Yunan materyalizmiyle ilişkisini inceliyor. Monthly Review Press tarafından yayımlanan eser, Marx’ın “Demokritosçu ve Epikürosçu Doğa Felsefeleri Arasındaki Fark” başlıklı 1841 tarihli doktora tezini merkeze alıyor.
Foster, Epikür’ün doğa felsefesinin Marx’ın materyalist düşüncesinin gelişimindeki etkisini; zorunluluk, rastlantı, özgürlük ve insanın doğayla ilişkisi üzerinden değerlendiriyor. Kitabın hazırlanmasında Vezüv fragmanlarından da yararlanıldı; eser, Foster’ın Marx’s Ecology (2000) ve The Return of Nature (2020) kitaplarıyla oluşturduğu üçlemeyi tamamlıyor.
yazgının bağlarının kırılmasıyla
Kitapta Epikür’ün düşüncesi, tezdeki diğer temel isim Demokritos’la karşılaştırılarak ele alınıyor. Leukippos’la birlikte antik atomculuğun kurucuları arasında sayılan Demokritos doğayı atomlar ve boşlukla açıklarken, Epikür yaklaşık bir asır sonra bu geleneği devralıp kendine özgü bir doğa felsefesi geliştirdi.
Marx, Epikür’ün Demokritos’un fiziğini yalnızca tekrarladığı yönündeki eski yoruma karşı çıkarak iki filozofun zorunluluk, rastlantı, duyusal bilgi ve atomların hareketi konularındaki ayrımlarını inceledi. Doktora tezinin temel tartışmalarından biri, atomların boşlukta doğrusal hareket ve çarpışmaların yanı sıra doğrultularından sapmasıydı.
Epikürcü atom sapması, hareketin mutlak bir zorunluluk zincirine indirgenmesine karşı bir öğe olarak ele alındı. Epikürcü şair Lucretius, De rerum natura’da bu sapmayı “yazgının bağlarının kırılmasıyla” ilişkilendirdi; Foster’ın kitap başlığı da bu düşünceden geliyor.
Marx, Aristoteles’in Demokritos’un hareket anlayışına yönelik eleştirilerinden de yararlandı. Atomun doğrusal hareketini dışsal belirlenime bağımlılıkla, sapmasını ise soyut bireysellik, özgürlük ve bağımsızlıkla ilişkilendirdi; atomların karşılıklı itme ve çarpışmasını da bu karşıtlığın gerçekleşmesinde önemli gördü.
Marx’ın sonraki eserlerinde özgürleşme fikri, maddi koşulların ve toplumsal ilişkilerin dönüştürülmesi temelinde yeni bir zemin kazandı. Kitap ayrıca Demokritos ve Epikür arasındaki ayrımı Yunan felsefesinin tarihsel gelişimi içinde değerlendiriyor.


